Zwiedzanie miasta - zabytki architektury

 

SIEDLCE wrota Mazowsza


Ważny punkt na Szlaku Książąt Mazowieckich...

 

Ratusz

Zwiedzanie miasta najlepiej zacząć od położonego w centrum miasta ratusza, wzniesionego w latach 1763-1766, prawdopodobnie wg projektu Jana Zygmunta Deybla. Obecny ratusz wybudowano na miejscu poprzednio istniejących kilku drewnianych ratuszy, zniszczonych przez pożary.

Zbudowany na planie krzyża, jest typowym przykładem ratusza handlowego. Obszerne skrzydła były przeznaczone na sklepy, a pomieszczenia o charakterze administracyjnym znajdowały się w części wieżowej, usytuowanej centralnie. Ratusz nie jest jednorodny stylowo. Dolne partie budowli mają cechy architektury późnobarokowej, wieża nosi znamiona rokoka, a jej górna kondygnacja i zwieńczenie cechują spokojniejsze formy klasycystyczne. Na wieży znajduje się figura Atlasa - Jacka dźwigającego kulę ziemską. Wg legendy do rzeźby pozował koniuszy księżnej Aleksandry, który miał na imię Jacek. Na ratuszowej wieży umieszczony został zegar z kurantami wygrywającymi poloneza "Pożegnanie Ojczyzny" Kleofasa Ogińskiego. Obecnie ratusz jest siedzibą Muzeum Regionalnego.

Kościół pw. Św. Stanisława

Po przeciwnej stronie ulicy Floriańskiej, na wprost ratusza, wznosi się barokowo-klasycystyczny kościół pw. Św. Stanisława. Ufundowany przez księcia Kazimierza Czartoryskiego, kasztelana wileńskiego i jego żonę Izabellę z Morsztynów, wybudowany został w latach 1740-49. Wzniesiony we wschodniej pierzei ówczesnego rynku, był to pierwszy w Siedlcach kościół murowany, który zastąpił, istniejący wcześniej, stary kościół drewniany. Fasada została dobudowana przez architekta Stanisława Zawadzkiego w 1793 r., kosztem Aleksandry Ogińskiej. Wnętrze bazylikowe, trójnawowe. Fasada dwukondygnacyjna, w dolnej kondygnacji portyk toskański, na którym opiera się balkon. W kościele na uwagę zasługują obrazy czterech ewangelistów z kolekcji Ossolińskich, znajdujące się w prezbiterium. W ołtarzach bocznych są obrazy Szymona Czechowicza.

Najbliższe otoczenie kościoła stanowi późnobarokowa plebania z pięknym mansardowym dachem i ryzalitem na osi zwieńczonym tympanonem. Wybudowana w latach 1768-1774 prawdopodobnie wg projektu Jana Zygmunta Deybla. Około 1781 r., w czasie przebudowy pałacu, była siedzibą Aleksandry Ogińskiej. W XIX w. stanowiła kolejno siedzibę Trybunału i poczty.
Od ulicy Piłsudskiego przy kościele św. Stanisława znajdują się fragmenty dawnej bramy-dzwonnicy. Brama miejska miała kształt łuku triumfalnego o trzech arkadach. Zbudowana w latach 1773-76 kosztem Aleksandry Ogińskiej. Została rozebrana w 1941r. przez Niemców, gdyż utrudniała ruch pojazdów i wojska na wschód.

Pałac Ogińskich

Przy ulicy Kościuszki, w niewielkiej odległości od kościoła, jest pałac-klasycystyczna rezydencja magnacka. Został on wzniesiony na miejscu drewnianego dworu przez księcia Kazimierza Czartoryskiego przed 1730r. Gruntownej przebudowy dokonała jego wnuczka - księżna Aleksandra Ogińska w latach 1776-1782 wg projektu architekta Stanisława Zawadzkiego. Pałac otrzymał klasycystyczną bryłę i układ wnętrz.
W XVIII w. w pałacu gościł król Stanisław August Poniatowski, na którego przyjazd została wzniesiona kolumna toskańska (przy ul. Sokołowskiej), zwieńczona barokowym krzyżem. Kolumna do dziś wskazuje dojazd do honorowego dziedzińca pałacu.
W pałacu bywali także przedstawiciele znamienitych rodów - Braniccy, Potoccy, bohaterowie narodowi - Tadeusz Kościuszko oraz poeci epoki oświecenia - Julian Ursyn Niemcewicz, Franciszek Karpiński, Franciszek Kniaźnin. Po śmierci Aleksandry Ogińskiej pałac wraz z dobrami siedleckimi przeszedł na własność rządu i od tej pory stał się obiektem użyteczności publicznej. W 2001 r. obiekt został przekazany siedleckiej uczelni, który podała go gruntownemu remontowi, sfinansowanemu w dużej części ze środków unijnych. Obecnie mieści się tutaj rektorat Uniwersytetu Przyrodniczo - Humanistycznego.

Park Aleksandria

Sąsiedztwo pałacu stanowił park założony w XVIII w. przez Czartoryskich jako ogród włoski. Po przejęciu majątku księżna Ogińska zmieniła jego wygląd i ok. 1768 r. urządziła park sentymentalny z dziko rosnącymi laskami, gajami, klombami, krętymi drogami i kanałami z licznymi wyspami. Było w nim ponad trzydzieści różnych budowli: domki mieszkalne księżnej, altany, łazienki, domek rybacki. meczet turecki, oranżeria, stajenka, wiatrak i in. W XIX w. oba ogrody - włoski i angielski - przekształcone zostały w istniejący do dziś park miejski.

Kaplica św. Krzyża - ul. Starowiejska

Ostatnim z zabytków związanych z rodem Ogińskich jest, znajdująca się przy ul. Starowiejskiej, kaplica św. Krzyża, wzniesiona wg projektu Zygmunta Vogla w 1791r. Została zbudowana jako kaplica pałacowa na miejscu pierwszego kościoła. Klasycystyczna, ośmioboczna, nakryta kopułą, zwieńczona ażurową latarnią. Z trzech stron ozdobiona portykami z kolumnami toskańskimi. Od strony wschodniej, nad wejściem do krypty grobowej Aleksandry Ogińskiej, portyk ze złamaną kolumną i monogramem A.O. Na drzwiach głównych kołatki w kształcie lwich głów z końca XVIII w. Wewnątrz znajduje się antepedium ręcznie haftowane prawdopodobnie przez A. Ogińską z jej inicjałami.

Katedra

Zabytkiem godnym obejrzenia, mimo swojej niespełna stuletniej historii, jest siedlecka katedra. Wzniesiona w latach 1905-1912 wg projektu inż. Zygmunta Zdańskiego, architekta gubernialnego, na planie krzyża łacińskiego, trójnawowa, w stylu neogotyckim. Monumentalny kościół, z charakterystycznymi, widocznymi w promieniu kilku kilometrów od miasta wieżami, został wybudowany zgodnie z zasadami i proporcjami średniowiecza. Zniszczone i odbudowane po II wojnie witraże, przedstawiają dzieje kościoła w Polsce i na Podlasiu.

Poczta

Przy ul. Piłsudskiego znajduje się klasycystyczny budynek, wzniesiony wg projektu Antonio Corazziego w latach 1827-28, w miejscu dawnego zajazdu przy Trakcie Brzeskim. Za czasów Aleksandry Ogińskiej wydawano w nim posiłki dla biednych, obecnie jest siedzibą poczty. W dawnej oberży młodość spędził Aleksander Orłowski, przyszły malarz-batalista, którego zdolności zauważyła, i pomogła im się rozwinąć księżna Aleksandra.

Do wyróżniających się obiektów architektonicznych Siedlec należy także kamienica przy ul. Floriańskiej 5. Zbudowana w końcu XIX w., została kupiona przez cerkiew prawosławną, która utworzyła tam ochronkę. Obecnie jest to własność kościoła św. Stanisława. Kamienica w stylu eklektycznym łączy elementy renesansu, baroku i klasycyzmu.